Portföy Getirisi Nasıl Hesaplanır? TWR ve MWR Farkı
"Portföyüm bu yıl ne kazandırdı?" sorusunun yanıtı ilk bakışta basit görünür: bugünkü değerden başlangıç değerini çıkarın, oranlayın, bitti. Ancak yıl boyunca portföye para eklediyseniz ya da bir kısmını çektiyseniz bu hesap sizi yanıltır. Aynı portföy için, kullandığınız yönteme göre birbirinden belirgin biçimde farklı getiri rakamları elde edebilirsiniz. Bu yazıda getiri hesabının nasıl yapıldığını, zaman ağırlıklı ve para ağırlıklı yöntemlerin neden farklı sonuç verdiğini ve hangi durumda hangisine bakılması gerektiğini ele alıyoruz.
Basit Getiri: Hangi Durumda Doğrudur?
Bir dönem boyunca portföye hiç para girmediyse ve hiç para çıkmadıysa getiri hesabı gerçekten basittir. Dönem sonu değerinden dönem başı değeri çıkarılır, sonuç dönem başı değere bölünür ve yüzde olarak ifade edilir. Örneğin 100.000 TL'lik bir portföy dönem sonunda 112.000 TL olmuşsa, dönem getirisi yüzde 12'dir.
Sorun, gerçek hayattaki portföylerin nadiren böyle davranmasıdır. Çoğu yatırımcı düzenli olarak birikim ekler, zaman zaman bir kısmını çeker. Her para hareketi, portföyün büyüklüğünü performanstan bağımsız biçimde değiştirir. Bu durumda basit oran, yönetimin ürettiği sonucu değil, para hareketleriyle karışmış bir rakamı gösterir.
Bir örnek üzerinden bakalım: yıl başında 100.000 TL ile başlayan, yıl ortasında 100.000 TL daha ekleyen ve yıl sonunda 210.000 TL'ye ulaşan bir portföy düşünün. Basit fark hesabıyla "10.000 TL kazanç" görülür, ancak bu kazancın hangi sermaye üzerinden ve ne kadar süreyle elde edildiği belirsizdir. Doğru yanıt için para hareketlerini hesaba katan yöntemler gerekir.
Zaman Ağırlıklı Getiri (TWR) Nedir?
Zaman ağırlıklı getiri, para giriş ve çıkışlarının etkisini hesaptan çıkarmayı amaçlar. Mantığı şudur: her para hareketinin olduğu tarihte dönem ikiye bölünür, her alt dönemin kendi getirisi ayrı hesaplanır ve bu getiriler bileşik biçimde birleştirilir. Böylece "ne zaman ne kadar para eklendiği" sonucu etkilemez.
Bu yöntem, portföy yönetiminin performansını ölçmek için standart kabul edilir. Nedeni açıktır: bir portföy yöneticisi, yatırımcının ne zaman para yatıracağını kontrol edemez. Dolayısıyla performansı, kontrolü dışındaki nakit akışlarından arındırılmış biçimde ölçülmelidir. Fonların açıkladığı dönemsel getiriler de aynı mantıkla, birim pay değerindeki değişim üzerinden hesaplanır.
TWR'nin bir başka pratik faydası, farklı portföyleri ve fonları karşılaştırılabilir hale getirmesidir. İki fonun getirisini yan yana koyabiliyor olmamızın nedeni, ikisinin de aynı yöntemle ve nakit akışından arındırılmış biçimde ölçülmesidir. Bu karşılaştırmanın anlamlı olması için ayrıca doğru bir karşılaştırma ölçütü seçilmesi gerekir.
Para Ağırlıklı Getiri (MWR) Nedir?
Para ağırlıklı getiri, tam tersi bir soruya yanıt verir: "Ben, kendi para giriş çıkış zamanlamamla birlikte fiilen ne kazandım?" Bu ölçü, iç verim oranı mantığıyla hesaplanır; yani portföye giren ve çıkan tüm nakit akışlarını tarihleriyle birlikte hesaba katan, bugünkü değeri dengeleyen orandır.
MWR yatırımcının kişisel deneyimini yansıtır. Portföy yükselmeden hemen önce büyük bir ekleme yapıldıysa, bu ekleme yüksek getiri dönemine daha fazla sermayeyle katılmış olur ve MWR yukarı çıkar. Tersine, düşüşten hemen önce yapılan büyük bir ekleme MWR'yi aşağı çeker. Bu nedenle MWR, yönetim performansından çok zamanlama etkisini içerir.
İki Yöntem Yan Yana
Aşağıdaki tablo iki yöntemin hangi soruya yanıt verdiğini ve nerede kullanıldığını özetler:
| Başlık | Zaman Ağırlıklı Getiri (TWR) | Para Ağırlıklı Getiri (MWR) |
|---|---|---|
| Yanıtladığı soru | Portföy nasıl yönetildi? | Ben ne kazandım? |
| Para hareketleri | Etkisi dışlanır | Etkisi dahil edilir |
| Tipik kullanım | Fon ve yönetici performansı | Yatırımcının kişisel sonucu |
| Karşılaştırılabilirlik | Yüksek; fonlar arası kıyas için uygun | Düşük; kişiye özeldir |
| Hesap yöntemi | Alt dönem getirilerinin bileşimi | Nakit akışlarına dayalı iç verim oranı |
İkisi arasındaki fark tek başına bir bilgi kaynağıdır. MWR sürekli TWR'nin altında kalıyorsa, bu genellikle para hareketlerinin zamanlamasının aleyhe işlediğine işaret eder; yani yükselişlerin ardından alım, düşüşlerin ardından satış eğilimi olabilir. Bu davranış kalıbını piyasa zamanlaması yanılgısı ve duygusal yatırım hataları yazılarımızda ayrıntılı ele aldık.
Getiriyi Doğru Okumak İçin Dört Kural
Bir getiri rakamı gördüğünüzde, sayının kendisinden önce nasıl üretildiğini sormak gerekir. Pratikte dört başlık belirleyicidir:
- Net mi brüt mü? Yönetim ücreti, komisyon ve diğer giderler düşülmüş mü? Maliyetlerin uzun vadedeki etkisi için fon ücretleri yazımıza bakabilirsiniz.
- Nominal mi reel mi? Enflasyondan arındırılmamış bir getiri, satın alma gücündeki değişimi göstermez. Reel getiri hesabı bu boşluğu kapatır.
- Hangi dönem? Seçilen başlangıç ve bitiş tarihleri sonucu belirgin biçimde değiştirebilir. Tek bir olumlu dönemin öne çıkarılması yaygın bir sunum hatasıdır.
- Hangi riskle? Aynı getiri, çok farklı dalgalanmalarla elde edilmiş olabilir. Bu yüzden getiri; Sharpe oranı ve maksimum düşüş gibi ölçülerle birlikte değerlendirilmelidir.
Yıllıklandırma ve Bileşik Etki
Farklı uzunluktaki dönemleri karşılaştırmak için getiriler yıllıklandırılır; yani bileşik mantıkla yıllık eşdeğerine çevrilir. Üç yılda toplam yüzde 33 getiren bir portföyün yıllık ortalaması, basit bölmeyle bulunan yüzde 11 değil, bileşik hesapla bulunan biraz daha düşük bir orandır. Bu hesabın mantığını bileşik getiri yazımızda anlattık.
Yıllıklandırmanın bir sınırı vardır: bir yıldan kısa dönemler için yapılan yıllıklandırma yanıltıcı olabilir. Üç ayda yüzde 8 kazanan bir portföyün "yıllık yüzde 36" olarak sunulması, o üç aylık performansın yıl boyunca süreceği varsayımına dayanır ve bu varsayımın hiçbir dayanağı yoktur. Kısa dönemli sonuçlar, kısa dönemli olarak sunulmalıdır.
Düzenli birikim yapan yatırımcılar için ek bir ayrıntı vardır: her ay aynı tutarı yatıran bir yatırımcının fiili sonucu, portföyün ilan edilen dönemsel getirisinden farklı olur; çünkü paranın büyük bölümü portföyde daha kısa süre kalmıştır. Bu mekanizmayı maliyet ortalaması yazımızda inceledik.
Raporlama, Şeffaflık ve Cep Portfoy Yaklaşımı
Portföy yönetiminde düzenli raporlama, yatırımcının kendi sonucunu bağımsız biçimde görebilmesi anlamına gelir. İyi bir rapor yalnızca bir getiri yüzdesi vermez; dönem, hesaplama yöntemi, ücretlerin dahil edilip edilmediği ve karşılaştırma ölçütü açıkça belirtilir. Yatırımcının bu bilgileri talep etme hakkı vardır ve hizmetin çerçevesi çerçeve sözleşmesi ile belirlenir.
Cep Portfoy olarak, tek bir yüzde rakamının bir portföyün hikâyesini anlatmaya yetmediğini düşünüyoruz. Getirinin nasıl ölçüldüğü, hangi riskle ve hangi maliyetle elde edildiği en az rakamın kendisi kadar önemlidir. Yaklaşımımızı ana sayfamızdan ve Hakkımızda sayfamızdan inceleyebilir, sorularınız için İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Portföy getirisi en basit haliyle nasıl hesaplanır?
Dönem içinde portföye para girişi veya çıkışı olmadıysa getiri, dönem sonu değerinden dönem başı değerin çıkarılıp sonucun dönem başı değere bölünmesiyle bulunur. Sonuç yüzde olarak ifade edilir. Ancak dönem içinde para eklendiyse veya çekildiyse bu basit formül yanıltıcı sonuç verir.
Zaman ağırlıklı getiri (TWR) nedir?
Zaman ağırlıklı getiri, portföye yapılan para giriş ve çıkışlarının etkisini dışlayarak yalnızca yönetim performansını ölçen yöntemdir. Her para hareketinde dönem bölünür, alt dönem getirileri hesaplanır ve bunlar bileşik olarak birleştirilir. Fon ve portföy performansı karşılaştırmalarında bu ölçü kullanılır.
Para ağırlıklı getiri (MWR) neyi gösterir?
Para ağırlıklı getiri, yatırımcının kendi para giriş çıkış zamanlaması dahil olmak üzere fiilen elde ettiği getiriyi gösterir. İç verim oranı mantığıyla hesaplanır. Yatırımcının cebine giren sonucu ölçmek için uygundur, ancak yöneticinin becerisini ölçmek için uygun değildir.
TWR ile MWR neden farklı çıkar?
Fark, para giriş ve çıkışlarının zamanlamasından doğar. Portföy yükselmeden hemen önce büyük bir ekleme yapıldıysa MWR, TWR'nin üzerinde çıkar. Düşüşten hemen önce ekleme yapıldıysa MWR daha düşük olur. İkisi arasındaki fark, zamanlamanın yatırımcıya katkısını veya maliyetini gösterir.
Farklı uzunluktaki dönemlerin getirileri nasıl karşılaştırılır?
Karşılaştırma için getiriler yıllıklandırılır, yani bileşik mantıkla yıllık eşdeğerine çevrilir. Ancak bir yıldan kısa dönemlerin yıllıklandırılması yanıltıcı olabilir; kısa bir dönemin performansı yıl boyunca sürecekmiş gibi sunulmamalıdır.